Seattle’ın sabahları soğuk ama Mira’nın zihni daha da serindi o gün. Günlerdir bilgisayar ekranına bakıyor, EEG dalgalarını izliyor, ama kendi içinde kıpırdamayan bir şeyin farkındaydı: zaman. Artık onu ölçen bir bilim insanı değil, onun içinde sıkışmış bir kadındı. Artık yalnızdı. Baskıcı ilişki sona ermişti, sessizce, çatışmasız ama yankı bırakarak. Sevgilisi gitmişti, ama sesi hâlâ evin duvarlarında gezinirken Mira, kendi sesinin yerini arıyordu.

Washington Üniversitesi’nde başlattığı yeni araştırma, travma sonrası zaman algısının kültürel izlerini konu alıyordu. Bilimsel görünüyordu, ancak Mira biliyordu: bu çalışma bir veri toplama süreci değil, kendi kırık zamanını anlamlandırma çabasıydı. EEG cihazları, göz izleme yazılımları, çevresel etki ölçümleri… Hepsi dışarıdan bakıldığında akademikti ama içten içe bir terapi gibiydi. İlk katılımcı geldiğinde Mira, karşısında oturan kadının gözlerine bakarak zamanın ne kadar derin izler bıraktığını gördü. Kadın savaş görmüştü, göç etmişti, çocuğuyla aylarca yoksulluk içinde yaşamıştı. Mira elektrotları yerleştirirken kadın titriyordu. “Zaman geçmiyor,” dedi sessizce. “Sadece duruyor, sonra üstüne çöküyor.”

Mira o an anladı; EEG cihazı beynin dalgalarını, ama gözler geçmişin yankılarını taşıyordu. Veriler geldiğinde grafikler düzensizdi. Travma anısında zaman algısı donmuştu. Beyin, kendini korumak için hafızayı silerken zamanı da öldürüyordu.

Eve döndüğünde koltuğun boşluğuna baktı. Eskiden orada oturan adam şimdi bir başka evdeydi, başka bir hayatta. Mira bilgisayarını açtı, yazmaya başladı. Hipotezi netti: “Travma, bireyin zaman algısını yalnızca nörolojik değil kültürel olarak da etkiler.” Türkiye’den gelen katılımcıların verileri utançla karışıyordu; Japon katılımcılarda duygusal bastırma EEG dalgalarını törpülüyordu; Latin Amerikalı bir genç, suçlulukla zamanı bölüyordu. Mira’nın laboratuvarı artık bir veri merkezi değil; duygusal bir arkeoloji alanıydı. Her deneyde, başka birinin geçmişine ışık tutarken Mira kendi geçmişine gömülüyordu.

Bir gece kendi EEG verisini kaydetti. Cihazı başına yerleştirdi. Zihninde belirli sesler yankılandı: eski sevgilisinin sesi, annesinin mektubu, üniversitedeki ilk gün. Dalgalar yükselip alçaldıkça Mira, duygularının ritmini görüyordu. Bilimin ekranına yansıyan şey aslında onun iç sesiydi. Ve o ses hâlâ aralıksız çalıyordu.

Konferans günü geldiğinde salon kalabalıktı. Mira sahneye çıktı, derin bir nefes aldı. “Zamanın travmayla ilişkisi yalnızca beyin dalgalarıyla değil, toplumun öğretileriyle de ölçülmelidir,” dedi. Konuşmasında EEG verilerini gösterdi, göz izleme sonuçlarını sundu ama en çok dikkat çeken şey sesi oldu. Kadınların suskunluğundan, gençlerin baskıyla öğrenilmiş zaman anlayışından söz etti. İnsanlar onu bir bilim insanı gibi değil, bir tanık gibi dinliyordu. Konuşma sonunda bir kadın yaklaştı: “Sizin hikâyeniz bana ne zaman iyileşeceğimi öğretti.” Mira sustu. Belki de susmak en güçlü cevaptı.

Eve döndüğünde annesinin eski mektubunu açtı. “Unutma,” diyordu, “senin içindeki ışık dışarıdaki karanlıktan daha güçlü.” O cümleyi defalarca okudu. Ardından annesine sesli bir mesaj gönderdi: “Senin mektubun hâlâ burada. Zaman geçse de bazı kelimeler geçmiyor.” Birkaç saat sonra gelen cevapta annesi şöyle diyordu: “Ben de senin sesini ölçüyorum. Kalbimde.”

O gece Mira artık zamanın içinde değil, onun ötesindeydi. Bilim ona ölçmeyi değil, hissetmeyi öğretmişti. Ve şimdi, hem bir bilim insanı hem bir insan olarak kendine yeniden doğmuştu.

Bu hikâye kişisel bir üretimdir. Lütfen emek ve yaratıcılığa saygı gösteriniz.”
12.08.2025
Mesime Elif Ünalmış